Historia Parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Podhorcach.
Pierwsze wzmianki informują o przynależności miejscowości Podhorce do łacińskiej parafii Gródek pochodzą z 1409r. Na początku XVIII w. w Podhorcach istniała filia parafii unickiej w Typinie, a następnie Podhorce zostały samodzielną parafią unicką. Pierwotnie w Podhorcach istniała drewniana cerkiew unicka, ufundowana w 1641r. przez Stanisława Góździa, który osadził przy nim bazylianów. W 1875r. została zamieniona na cerkiew prawosławną, ponieważ w wyniku zmian w granicach zaborów przybyło ludności wyznania prawosławnego. W 1900 roku liczba prawosławnych wynosiła 487 osób. W kwietniu 1905 roku car Mikołaj II wydał nowy akt prawny, który przeszedł do historii jako ukaz tolerancyjny. Na jego mocy wyznawcy prawosławia - religii panującej - mogli je porzucić na rzecz innej religii chrześcijańskiej. Wśród tych, którzy skorzystali z dobrodziejstwa ukazu byli unici i ich potomkowie oraz połowa wyznawców prawosławia zamieszkujący w Podhorcach. Po kilku miesiącach ukaz tolerancyjny został ograniczony, a przechodzenie prawosławnych do Kościoła katolickiego znacznie utrudniono. Mimo wszelkich przeciwności liczba katolików wzrastała. W roku 1912 wyznawców prawosławia pozostało tylko 20 procent, pozostała ludność to wyznawcy religii chrześcijańskiej. Ten fakt odegrał znaczną rolę w podjętych przez społeczność katolicką staraniach przejęcia cerkwi Podhoreckiej na kościół rzymskokatolicki. Stało się to dopiero po I wojnie światowej w 1917roku, w radykalnie zmienionych uwarunkowaniach politycznych, będących następstwem powstania niepodległego państwa polskiego. Wierni zainteresowani rekoncyliacją cerkwi zwrócili się z odpowiednim wnioskiem do władz państwowych, a także do lubelskiej władzy diecezjalnej. Wniosek wiernych poddawany był gruntownym konsultacjom. Ustalano, czy konkretna świątynia jest potrzebna dla duszpasterstwa katolickiego, czy lokalna wspólnota wiernych poradzi sobie z utrzymaniem obiektu, a także jaka jest odległość od najbliższego kościoła.
Dnia 27 kwietnia 1919 roku ludność katolicka Podhorzec i okolic skierowała do biskupa lubelskiego prośbę o zezwolenie na przejęcie do kultu katolickiego miejscowej cerkwi, a także delegowanie do miejscowości stałego kapłana. Władza diecezjalna zleciła zbadanie zasadności wniosku i wyrażenie swojej opinii dziekanowi tomaszowskiemu, ten zaś wsparł aspiracje Podhoreckich wiernych. Dnia 24 maja 1919 roku biskup lubelski Marian Leon Fulman polecił proboszczowi z parafii Gródek, aby poświęcił cerkiew w Podhorcach. Zobligował go też do regularnego odprawiania w niej Mszy świętych. Uroczysta rekoncyliacja cerkwi miała miejsce 26 sierpnia 1919 roku, a 3 października tegoż roku nastąpiła erekcja parafii rzymskokatolickiej w Podhorcach. Katolicy przejęli też część cmentarza grzebalnego, zapowiadając urządzenie nowej metropolii. Z pozostałej części korzystali nadal prawosławni. W niedługim czasie udało się parafii katolickiej przejąć dawny areał pounicki, który liczył 15 hektarów.
Z nowo powstałej świątyni niezbyt długo cieszyli się katolicy, bo 9 października 1920r. uległa całkowitemu spaleniu. Niespodziewana utrata świeżo rekoncyliowanego kościoła spowodowała korektę planów, które zdążyli przedsięwziąć parafianie. Mieli bowiem zamiar przenieść drewnianą cerkiew pounicką z Łaszczowa. Jednak po pożarze drewnianego kościoła odstąpili od tego pomysłu i 26 grudnia 1920r. na wiejskim zebraniu parafianie postanowili, że wybudują nowy , murowany kościół. Zanim wybudowano nową świątynię nabożeństwa były sprawowane w budynku dawnej diakówki pounickiej.
Wiosną 1921roku ruszyła budowa kościoła murowanego i plebanii w stylu willi podmiejskiej, ze schodami nawiązującymi do Ratusza w Zamościu. Założenie i poświęcenie kamienia węgielnego pod nową świątynię miało miejsce 28 sierpnia 1921r., w XV niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego. Budowę kościoła prowadził ówczesny proboszcz parafii ks. Feliks Woźniak.
Równocześnie z budową świątyni prowadzono budowę plebanii i budynków gospodarczych. Dla jej potrzeb, na tzw. Wygonie uruchomiono własną cegielnię, a wodę prowadzono z pobliskiej Huczwy przez drogę, na dość dużej wysokości. Niewyjaśnione zostało ostatecznie autorstwo projektów powstających budowli. Dotychczas za autora projektów uważano inż. Kazimierza Prokulskiego z Radomia. W świetle najnowszych badań pojawia się nazwisko inżyniera Andrzeja Gruchalskiego, którego projekt w 1924r. zatwierdziło Ministerstwo Robót Publicznych.
W 1926r. kościół był już pokryty dachem, a w dniach 4-5.V. 1930r. ks. bp Adolf Bożeniec Jełowiecki podczas wizytacji kanonicznej, dokonał poświęcenia świątyni i udzielił bierzmowania 377 osobom. Wybuch II wojny światowej w 1939r. przerwał prace przy kościele, ponieważ rozpoczęły się aresztowania, prześladowania i wysiedlenia miejscowej ludności. W wyniku ostrzeliwań zostały zniszczone ściany zakrystii i dach kościoła, ponieważ okupanci podejrzewali, że w świątyni ukrywają się partyzanci. Dnia 19 stycznia 1943r.po wcześniejszym pobiciu, zmarł w wieku 58 lat budowniczy kościoła ks. Feliks Woźniak. Tymczasowo został pochowany na cmentarzu w Tomaszowie Lubelskim, a po zakończeniu wojny, zgodnie z życzeniem zmarłego kapłana, sprowadzony na cmentarz parafialny w Podhorcach. 26.VII. 1949r. został uroczyście pochowany na cmentarzu parafialnym. W pamięci zachował się jako gorliwy pasterz, budowniczy kościoła i plebanii. W roku1942 funkcję proboszcza objął ks. Ignacy Roczan. W lipcu 1943 roku rozpoczęły się wysiedlenia ludności z naszej parafii. Ksiądz proboszcz zmuszony został opuścić plebanię i zamieszkać u gospodarza Stanisława Miazgi na Wygonie, a świątynię zamieniono na magazyn zbożowy. W sierpniu 1944, gdy nasiedleńcy opuścili wieś, funkcję proboszcza objął przybyły z Uhnowa ks. Jan Klepa. Po okresie wojny i okupacji trudno było prowadzić jakieś prace przy kościele, ponieważ parafianie byli biedni i wyczerpani wojną. W listopadzie 1946r. funkcję proboszcza objął ks. Józef Walczak, który wspólnie z parafianami przeprowadził remont dachu po zniszczeniach wojennych. W roku 1947 zrobiono ołtarz główny na który parafianka Katarzyna Majdanik ofiarowała 1000 cegieł. W dniach 5-6.V. 1948r. parafię wizytował ordynariusz lubelski ks. bp. Stefan Wyszyński, późniejszy prymas Polski, który udzielił sakramentu bierzmowania ponad 600 osobom. W sierpniu 1948 roku po przejściu ks. Walczaka do Jarczowa, proboszczem został ks. Jan Piotr Orzeł. W tym też roku przeprowadzono pierwsze Misje Święte, które zapadły w pamięci na długie lata. Nowy proboszcz kontynuował prace remontowe kościoła; wytynkowano kościół na zewnątrz i pomalowano wewnątrz. Sprowadzono nowe dzwony i organy z zachodniej Polski i wybudowano stajnię dla koni.
Po 7 latach posługi kapłańskiej w maju 1955 ks. Jan Orzeł zostaje przeniesiony do Żółkiewki. Posługę w parafii pełnią duszpasterze z Tomaszowa Lub., ks. Edward Ludwicki i ks. Adolf Maciąg. W sierpniu 1955r. proboszczem zostaje ks. Stefan Roszkowski. Nowy proboszcz podejmuje decyzję o zakupie pancernego tabernakulum i budowie dzwonnicy wg projektu Zygmunta Nowaka z Tomaszowa Lub. Dnia 17 czerwca 1965r. biskup Henryk Strąkowski konsekrował trzy dzwony, które zawieszono na piętrze dzwonnicy, a 10 października tegoż roku ks. Kazimierz Kustroń, wicedziekan tomaszowski poświęcił dzwonnicę. Na jej parterze urządzono kaplicę odpustową, ofiarowaną Matce Bożej Różańcowej.
22.V.1966r. do parafii został skierowany ks. Eugeniusz Tatarczak, kapelan tomaszowskiego szpitala, który 13 lutego 1968r. przejął parafię jako proboszcz. Z wielkim oddaniem rozpoczął odnowę życia religijnego w parafii w roku Millenium Chrztu Polskiego. Wielkim przeżyciem dla wspólnoty parafialnej było nawiedzenie rodzin przez obraz Matki Bożej Częstochowskiej i różaniec. W 1967r. Misjonarze z Krakowa przeprowadzili w parafii rekolekcje przygotowujące wiernych do Roku Wiary. W życie religijne włączają się dzieci i młodzież poprzez misteria kolędowo-jasełkowe i katechezę parafialną. Przeprowadzono też wiele prac gospodarczych, odnowiono wieże i front kościoła, zmieniono pokrycie dachu kościelnego z dachówki na blachę.
17 maja 1970r. po 20 latach rozpoczynają się w parafii Misje Święte przygotowujące do nawiedzenia parafii przez Ramę uwięzionego Obrazu Matki Bożej Częstochowskiej i Świecę Zawierzenia. Misje trwały cały tydzień i były wielkim przeżyciem duchowym dla parafian. Parafianie na to wielkie wydarzenie zakupili nagłośnienie do Kościoła. W dniach 13-14.VIII.1971r.parafia przeżywa wielkie wydarzenie, banderia z Symbolami Nawiedzenia przybyła z Rachań do parafii Podhorce. Po uroczystym powitaniu i mszy św. sprawowanej przez ks. bp Edmunda Ilcewicza, rozpoczęło się całonocne czuwanie parafian z poszczególnych wiosek. W nocy odbyła się procesja ze świecami na cmentarz parafialny, jako podziękowanie przodkom za dar wiary. Następnego dnia specjalnym powozem zaprzężonym w 4 białe konie, Symbole Nawiedzenia zostały przewiezione do parafii Gródek. W dniach od 5-9 marca 1972r. odbyły się rekolekcje parafialne. W tym też roku odnowiono kościół wewnątrz i zakupiono elektryczne ogrzewanie. Działalność ks. proboszcza Eugeniusza Tatarczaka została przerwana 21.VI.1972r., ponieważ uległ wypadkowi i przez dłuższy okres przebywał w szpitalu. Do pomocy duszpasterskiej został skierowany ks. Józef Rzechuła z Tomaszowa Lub. Po powrocie do zdrowia ks. proboszcz Eugeniusz Tatarczak kontynuował rozpoczęte prace przy kościele. W 1973r. na froncie kościoła umieszczono obraz Matki Bożej Częstochowskiej, którego ofiarodawcą była parafianka Anna Miazga z Wygonu. 13.II.1975r. przywieziono z Krakowa płytki na posadzką do kościoła, które zostały ułożone latem przez majstrów z Nowosiółek. Wielkim przeżyciem dla Polaków był dzień 16.X.1978r., kiedy Kardynał Karol Wojtyła został wybrany na Stolicę Piotrową. Od tego dnia 16 każdego miesiąca parafianie podjęli stałą modlitwę za polskiego Papieża Jana Pawła II. W okresie od 7.VI.- 8VIII. 1981r. zostaje odnowione wnętrze kościoła wykonane przez Józefa Skuzę z ekipą z Bełżyc i oszklono okna kolorowymi szybami. 20.VI.1982r. odbyła się, pierwsza po 63 latach istnienia parafii, prymicja ks. Pawła Słonopasa z Podhorzec. Do parafii została przyłączona część Typina i dokończono budowę kaplicy na cmentarzu parafialnym. W dniu 11.XII.1988r. odbyła się kolejna prymicja ks. Krzysztofa Dziury z Justynówki, a 1.IX.1990r. katecheza powróciła do szkoły w Podhorcach i w Justynówce. Ważnym wydarzeniem dla całej wspólnoty diecezjalnej było powołanie w dniu 25.II.1992r. przez Papieża Jana Pawła II Diecezji Zamojsko-Lubaczowskiej. Pierwszym pasterzem diecezji został ks. bp Jan Śrutwa, a 12.VI 1999r. Papież Polak przybył z pielgrzymką do Zamościa. W dniu 27.XI. 1999r. biskup ordynariusz ks. Jan Śrutwa nawiedza parafię, którego parafianie witają u stóp Białej Góry. W parafii zostaje założone Rycerstwo Niepokalanej z udziałem dzieci i osób starszych. W dniu 10.VI.2001r. parafia przeżywa kolejną radość z nowego powołania i prymicje ks. Tomasza Winogrodzkiego z Nowej Wsi.
31.V.2003r. odbywają się w parafii bardzo ważne uroczystości; poświęcenie krzyża na Białej Górze i 50-lecie kapłaństwa ks. Eugeniusza Tatarczaka, który po 37 latach pracy w parafii przechodzi na emeryturę i zamieszkuje w Domu Księży Seniorów w Biłgoraju.
W dniu 6.VII.2003r.odbyło się uroczyste wprowadzenie nowego proboszcza, ks. Zygmunta Żółkiewskiego. Z wielkim zaangażowaniem nowy proboszcz rozpoczyna prace porządkowe wokół kościoła i przeprowadza gruntowny remont plebanii. Oczyszczony zostaje ogród przy plebanii i wyznaczone miejsce na parking kościelny. Na gruncie parafialnym powstaje boisko parafialne dla dzieci i młodzieży.
Działania proboszcza wspiera nowo powołana Rada Parafialna, która angażuje parafian do pracy. W dniach 10-20 lipca 2004r. parafia przeżywa nawiedzenie obrazu Matki Bożej Częstochowskiej, poprzedzone rekolekcjami przygotowującymi do peregrynacji. W parafii zostaje powołana Grupa Misyjna Dzieci, Szkolna Armia Różańcowa, Grupa Oazowa, Koło Przyjaciół Katolickiego Radia Zamość i Parafialny Oddział Akcji Katolickiej. W roku 2005 rozpoczynają się prace przy budowie pomnika Matki Bożej i Jana Pawła II, a w 2006r. po remoncie budynku gospodarczego, rozpoczyna działalność kawiarenka dla dzieci i młodzieży. W tym też roku trwają prace przy instalacji centralnego ogrzewania kościoła, które zostaje uruchomione w okresie zimowym.
22.06. 2009r. ks. Zygmunt Zółkiewski zostaje przeniesiony do parafii Grabowiec, co było wielkim zaskoczeniem dla parafian. Nowym proboszczem zostaje ks. Adam Herda, który kontynuuje rozpoczęte prace przez poprzednika. 18.VII.2012r. rozpoczyna kapitalny remont kościoła, wymianę instalacji nagłośnieniowej, remont schodów na plebanii, odnowienie dzwonnicy. W kolejnym roku zostaje położona kostka na schodach do kościoła i utwardzono ulicę do plebanii. W 2013r. przebudowano ołtarz polowy i położono kostkę brukową na alejkach cmentarza i przy wsparciu gminy dokończono utwardzenie parkingu. Ważnym wydarzeniem dla parafian było nawiedzenie Krzyża św. Jana Pawła II i całodobowa adoracja. W roku 2018 rozpoczynają się prace przy odnowieniu i pozłoceniu ołtarza głównego, ołtarzy bocznych i ambony. Podejmowano wiele prac, aby świątynia i jej otoczenie wyglądały jak najpiękniej. 25.08.2019r. parafia świętuje 100-lecie istnienia, Eucharystię sprawuje ks. bp Mariusz Leszczyński, który udzielił młodzieży sakramentu bierzmowania.
15.08.2022r. następują kolejne zmiany w parafii, ks. Adam Herda odchodzi na zasłużoną emeryturę i przenosi się do swojego domu w Horyńcu Zdroju. Proboszczem parafii zostaje ks. Dariusz Bucior, który przychodzi z parafii NMP w Tomaszowie Lub. Powołuje nową Radę Parafialną, Krąg Biblijny i angażuje dzieci i młodzież do służby liturgicznej. Nowy proboszcz dzięki zaufaniu, zaangażowaniu, pomocy i otwartości wiernych, kontynuuje prace i upiększa wnętrze kościoła i otoczenia.
Pomimo upływu wielu już lat od chwili powstania parafii, trzeba nam powiedzieć, że wszyscy jesteśmy spadkobiercami tego dobra, które pozostawili po sobie kolejni kapłanie. Bogu niech będą dzięki za dar wiary i wspaniałych duszpasterzy.
Dziś nasza świątynia wpisana jest w rejestrze zabytków, gdzie czytamy: „Kościół murowany, trzynawowy, neobarokowy, przy prezbiterium zakrystie, na froncie 2 wieże, kolumny nawiązujące do Katedry w Lublinie, wyposażony w 3 ołtarze. Ołtarz główny, łącznie z nastawą, jest murowany, projekt Andrzeja Krzyżanowskiego z Krakowa. W ołtarzu obraz MB Częstochowskiej i na zasłonie Serce Pana Jezusa oraz rzeźby czterech ewangelistów oraz czterech aniołków, późnobarokowe z I. poł. XVIII w. Ambona przerobiona: baldachim późnobarokowy z ok. poł. XVIII w. ażurowy z rzeźbami trzech niewiast oraz anioła w zwieńczeniu. Prospekt organowy późnobarokowy z I poł. w. XVIII, z rzeźbami aniołów i dwóch świętych sprowadzony wraz z 3 dzwonami z Ziem Zachodnich”.